De Grote Transitie

Manifest voor een duurzame en solidaire economie

Formuleer eisen voor een duurzaam, solidair én democratisch Europa. Schep zo draagvlak voor verdergaande samenwerking

9    

Het uitzicht op een duurzaam en solidair Europa lijkt steeds verder weg. Het debat erover wordt in uitersten gevoerd. Populistische nationalisten worden geplaatst tegenover federalistische eurofielen. Het doel van Europa – noodlottige verdeeldheid overwinnen en aan een gemeenschappelijke toekomst werken – is onveranderd. Het beperken van het Europese debat tot een debat over de toekomst van de Euro en de verkiezingen van het Europese Parlement leidt niet tot een levensvatbaar, toekomstbestendig, of sociaal en ecologisch Europa.

Europese samenwerking is en blijft echter van groot belang, want zonder een gemeenschappelijk Europees beleid zijn de uitdagingen en problemen waar we voor staan niet oplosbaar. De voortsudderende ecologische, financiële en sociale crisis, met verarming van lagere en middeninkomens en blijvend hoge werkloosheid, en aanzienlijke aantasting van natuur en milieu, vormen samen een explosief mengsel. Daar moeten, in samenhang met het bestrijden van de ecologische crisis, antwoorden op komen. Ook de TTIP-onderhandelingen vormen een bedreiging voor Europa.

Allereerst: kies voor een Europa van de regio’s, met een circulaire economie als basis en met subsidiariteit als leidend beginsel. De grote lijn is dat regio’s hun afgevaardigden in het Europees Parlement (EP) kiezen; het EP kiest de commissarissen en de voorzitter van de Commissie. De Commissie ontwikkelt wetsvoorstellen en richtlijnen waarover het EP moet stemmen. Als regio’s de basis zijn van een circulaire duurzame economie [verwijzing naar H3], dan wordt daar op deze manier politieke uitdrukking aan gegeven. En via het bevorderen van een regionale circulaire economie worden we wat betreft cruciale zaken als voldoende energie, grondstoffen en voedsel veel minder afhankelijk van een grillige, oncontroleerbare wereldmarkt. Als Europa zich niet vernieuwt tot een democratische, solidaire en ecologische structuur en blijft hangen in een neoliberale winner takes all-mentaliteit, dan zien we het somber in.

Muntunie

De euro is aan enige revisie toe. Ons voorstel is deze om te vormen met de uitgangspunten van de Bancor, een door Keynes ontwikkelde internationale munt waarin zowel voor overschotten als voor tekorten op de lopende rekening boeterente betaald wordt. Dit stimuleert zowel overschotlanden als tekortlanden om maatregelen te nemen en vermijdt discussies zoals we die nu hebben. Keynes noemde zijn plan een voorstel voor financiële ontwapening! Daarbij worden plannen ontwikkeld om speculatieve transacties met de euro onmogelijk te maken. Plannen worden ontwikkeld om alle ondernemingen (dus niet alleen financiële instellingen) die ‘too big to fail’ zijn te onderwerpen aan streng toezicht.

Niet meer welvaart met TTIP

De EU onderhandelt op dit moment met de VS over een vrijhandelsverdrag (TTIP). Doel is vooral regels waar bedrijven mee te maken hebben onderling gelijk te trekken. Volgens de Europese Commissie leidt TTIP tot een hoger BBP en hogere inkomens in de EU, maar die resultaten en het model waarop de berekeningen zijn gebaseerd liggen zwaar onder vuur. Tijdens de onderhandelingen kunnen parlementen niet over voorstellen discussiëren omdat die geheim zijn, na de onderhandelingen kunnen ze alleen nog ‘ja’ of ‘nee’ zeggen tegen het hele pakket. Het risico is dus, dat zo zonder discussie allerlei controversiële wijzigingen van regels worden doorgedrukt; het feit dat bijna alleen grote bedrijven inspraak in de onderhandelingen hebben, versterkt de angst daarvoor. Achteraf wordt het moeilijk voor politici om bijvoorbeeld milieumaatregelen te nemen als de VS niet akkoord is, ook als die dringend nodig zouden zijn om bijvoorbeeld klimaatverandering tegen te gaan. Het nemen van dergelijke maatregelen wordt bovendien moeilijker door het Investor-to-State Dispute Settlement (ISDS), waarbij bedrijven staten voor een tribunaal kunnen dagen als die maatregelen nemen waardoor hun winsten geschaad worden. Zo heeft Philip Morris Uruguay en Australië gedaagd, omdat die landen extra eisen willen stellen aan de verpakking van sigaretten, en het bedrijf verwacht daardoor minder winst te maken. De tribunalen zijn geheim en dienen te eenzijdig de belangen van grote ondernemingen. De bestaande rechtssystemen bieden voldoende mogelijkheden om geschillen aan voor te leggen. De EU moet daarom geen verdere vrijhandelsverdragen afsluiten, of expliciet gaan werken aan een rechtvaardig alternatief. Landen en regio’s moeten het recht hebben lokale productie te bevorderen, en strenge eisen op gebied van arbeids- en milieuomstandigheden te stellen.

Gemeenschappelijk buitenlands beleid

Het afbreken van vijandbeelden hoort bij een Europa dat verdeeldheid wil uitbannen en vrede wil bevorderen. Laten we ook hier meer aandacht aan geven met concrete initiatieven in internationaal verband. Dat versterkt ook de noodzakelijke ontwikkeling van een gemeenschappelijke buitenlands beleid.

Een uitvoerig debat over de toekomst van de EU is meer dan wenselijk. De Europese Commissie organiseert dit op voorstellen van het Europees Parlement. Parallelle debatten van NGO’s en andere maatschappelijke organisaties worden aangemoedigd. De urgentie om rond de EU een echt debat te gaan voeren is groot. Als de EU faalt is een terugweg naar provincialisme, vergroting van culturele en maatschappelijke tegenstellingen en uiteindelijk de toename van nationalisme, revanchisme en animositeit in Europa niet ondenkbaar.

De meest gewenste toekomst van de EU staat of valt met de acties die van onderop genomen worden. Door daadwerkelijk het debat te beginnen; door de alternatieven te bespreken in politieke partijen en NGO’s en door initiatieven over de grens heen te organiseren.